Η ένωση ενός ζευγαριού συνοδεύεται με χιλιάδες ευχές από τους συγγενείς και φίλους για μια ζωή ανέφελη. Το ίδιο το ζευγάρι ξεκινά έχοντας τη βεβαιότητα και την πεποίθηση ότι θα συμπορευτούν στη ζωή τους. Έχουν κοινά όνειρα και στόχους, ο ένας καλύπτει τον άλλο και νιώθουν τυχεροί που συνάντησαν το άλλο τους μισό. Δυστυχώς όμως για διάφορους λόγους, σε κάποιες περιπτώσεις αυτό ανατρέπεται. Η σχέση του ζευγαριού φθείρεται σταδιακά, η επικοινωνία φθίνει και τα προβλήματα εγκαθίστανται. Οι ευτυχισμένες στιγμές γίνονται πλέον παρελθόν και μια πολύ δύσκολη περίοδος ακολουθεί που στιγματίζει κάθε μέλος της οικογένειας. Ο χωρισμός φαίνεται μονόδρομος.
Το διαζύγιο αποτελεί ένα οδυνηρό γεγονός, συνήθως στρεσογόνο, που αφορά όλα τα μέλη της οικογένειας. Οι γονείς αισθάνονται θυμό άγχος και θλίψη. Πληγώνονται, απομονώνονται και νιώθουν ότι έχουν αποτύχει. Τους κατακλύζουν δεκάδες ερωτήματα: <<Πώς αγάπησα αυτό το άτομο;>>, <<Γιατί να συμβεί σε εμένα αυτό;>>, <<Τι θα γίνει με τα παιδιά;>>. Η εχθρότητα και η σύγκρουση κερδίζουν έδαφος. Το τέλος της σχέσης του ζευγαριού γίνεται συχνά πολύ τραυματική εμπειρία. Δεν ακούει ο ένας τον άλλο, διαφωνούν για τα παιδιά, για το ποιος θα μείνει στο κοινό σπίτι, ποια πράγματα θα κρατήσει ο καθένας τους, τι χρήματα θα δίνει ο γονιός που θα φύγει, πότε θα επικοινωνεί με τα παιδιά. Ωστόσο για τον έναν από τους δυο ή και για τους δυο η απόφαση του διαζυγίου αντικατοπτρίζει την επιθυμία τους για αλλαγή. Είναι η διόρθωση ενός λάθους. Η εξασφάλιση της δυνατότητας να κάνουν μια νέα επιλογή ζωής.
Ένας γνωστός ερευνητής, ο ThomasHolmes (1967), επεξεργάστηκε μια κλίμακα άγχους (Κλίμακα Κοινωνικής Αναπροσαρμογής), ταξινομώντας διάφορα γεγονότα της ζωής (43 τραυματικές καταστάσεις) σε σχέση με το γενικευμένο άγχος που προκαλούν. Τα δυο πρώτα συμβάντα που εμφανίζονται στην κατάταξη αυτή είναι κατά φθίνουσα σειρά ο θάνατος ενός από τους συζύγους και ο χωρισμός ή το διαζύγιο.
Το ζευγάρι κατακλύζεται από ποικίλα συναισθήματα, θλίψη εξαιτίας της αποχώρησης του ενός από τους δυο συζύγους, θυμός γι’ αυτό που συμβαίνει στην περίπτωση που αυτό δεν ήταν επιθυμητό, ενοχές για την αποτυχία της σχέσης, άγχος για το επικείμενο μέλλον, αγωνία για την οικονομική συρρίκνωση, φόβο για απώλεια των δεσμών με τα παιδιά κ.α. Οι σύζυγοι ταλανίζονται από όλα αυτά τα συναισθήματα και τις ανησυχίες τα οποία επηρεάζουν τη ζωή τους, συχνά τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες, αλλά και τη συμπεριφορά τους απέναντι στα παιδιά τους. Η πλημμυρίδα των συναισθημάτων τους μπορεί να τους κάνει κάποιες φορές ευερέθιστους. Παρουσιάζουν δυσανεξία σε συμπεριφορές των παιδιών τους, τα οποία αδυνατούν να καταλάβουν τις υπερβολικές αντιδράσεις των γονιών τους. Έτσι οι γονείς βυθισμένοι στα προβλήματά τους δεν είναι πολύ διαθέσιμοι για τα παιδιά τους. Αυτά με τη σειρά τους νιώθουν αναστατωμένα και πολλές φορές θυμωμένα μαζί τους και εφευρίσκουν διάφορους, κυρίως αρνητικούς τρόπους, ώστε να γίνονται το επίκεντρο του ενδιαφέροντος των γονιών τους.
Για τα παιδιά ο μόνος σταθερός κόσμος που έχουν γνωρίσει στη ζωή τους είναι η οικογένειά τους και παρότι κάποιες φορές μπορεί να μαλώνουν οι γονείς τους, δεν θέλουν να πιστέψουν ότι θα χωρίσουν. Ξαφνικά όμως διαπιστώνουν ότι όλα αλλάζουν. Οι γονείς χωρίζουν. Τα παιδιά δεν έχουν τον έλεγχο της κατάστασης και δεν καταλαβαίνουν τι συμβαίνει ή τι θα συμβεί από εδώ και πέρα.
Δυστυχώς, ο θυμός και η οργή του ενός γονιού προς τον άλλο εκφράζονται άμεσα ή έμμεσα και στα ίδια τα παιδιά, τον τελευταίο κοινό κρίκο της οικογένειας. Ενώ δηλαδή οι δυο γονείς υποστηρίζουν πόσο πολύ τα αγαπούν και ότι θα έκαναν τα πάντα για αυτά, στην πράξη αποδεικνύεται ότι συναντούν απίστευτες δυσκολίες στην προσπάθειά τους να επικοινωνήσουν μεταξύ τους προς όφελός τους. Όλα αυτά προσαυξάνουν τον πόνο που επιφέρει ούτως ή άλλως ο χωρισμός στα παιδιά και αποτελούν αρνητικούς παράγοντες, οι οποίοι μειώνουν την ικανότητα προσαρμογής τους στις νέες συνθήκες ευνοώντας την εμφάνιση προβλημάτων. Τα παιδιά έχουν ανάγκη δυο γονείς που συνεργάζονται.
Σε κάθε πολιτισμό, κατά την Walsh (1999), τα ζευγάρια διαμορφώνονται με βάση κάποιου είδους αρχική διαπραγμάτευση, η οποία είναι συνήθως σε μεγάλο βαθμό, μια μη συνειδητή διαδικασία αμοιβαίας προσαρμογής ανάμεσα σε δυο ανθρώπους που επιλέγουν να ζήσουν τη ζωή τους μαζί.
Η αρχική διαπραγμάτευση είναι σημαντική ως προς τον καθορισμό των κανόνων της σχέσης. Οι κανόνες κατασκευάζονται με βάση τον ορισμό που το κάθε μέλος του ζεύγους δίνει στη σχέση, στη θέση του στη σχέση και τη θέση του άλλου. Ο Jackson, αναφερόμενος από τη Walsh (1999), ονομάζει τη διαδικασία διαπραγμάτευσης του ζεύγους ως το συζυγικό ‘quidproquo’, δηλαδή δίνω κάτι για κάτι άλλο. Η έκφραση ‘quidproquo’ σημαίνει συνήθως παρεξήγηση, δηλαδή κατανοώ διαφορετικά αυτό που εννοεί ο άλλος. Άρα το νόημα που αποκτά η φράση του Jackson είναι το νόημα της παρεξήγησης μέσα στον συζυγικό βίο. Οι παρεξηγήσεις από τα πιο ασήμαντα έως τα πιο σημαντικά, αποτελούν καθημερινά επεισόδια στη ζωή κάθε ζεύγους και η διαδικασία επίλυσής τους είναι σημαντικότατη για την ανάπτυξη της σχέσης και τη διατήρηση μιας ικανοποιητικής ισορροπίας στο εσωτερικό του. Η διαπραγμάτευση των ρόλων και των κανόνων μιας σχέσης είναι μια διαδικασία αλληλεπίδρασης συνεχόμενη και διαχρονική. Κανένα ζεύγος δεν αρχίζει από μηδενικό σημείο: κάθε μέλος έχει ήδη αναπτύξει ‘ένα σύστημα πεποιθήσεων και προσδοκιών ως προς το τι σημαίνει ‘ζεύγος’, επηρεαζόμενο από τα βιώματα και τις εμπειρίες στην οικογένεια καταγωγής και την προσωπική του ζωή, καθώς και από την κοινωνία και τον πολιτισμό στον οποίο ανήκει. Όταν δυο άτομα σχηματίζουν ένα ζεύγος, βρίσκονται απέναντι στη διεργασία να αποδεχθούν και να ενσωματώσουν ο καθένας τις διαφορές του άλλου. Η διαφορετικότητα των μελών ενός ζεύγους είναι λοιπόν ένα από τα κύρια συστατικά του. Αυτό απαιτεί μια διαδικασία προσαρμογής και αφομοίωσης της ισορροπίας μεταξύ των μελών του, η οποία αναγκαστικά εμπεριέχει στοιχεία συμπληρωματικότητας (διαφοροποίηση και προσαρμογή) και στοιχεία συμμετρίας (οι τριβές που μπορεί να καταλήγουν σε σύγκρουση, η κλιμάκωση διαφωνιών) και τα δυο απαραίτητα για την ψυχική ανάπτυξη του ζεύγους και κάθε μέλους του.
Σε κάθε πλαίσιο, τα μέλη ενός ζευγαριού διαπραγματεύονται και ορίζουν καθένα τον ρόλο τον δικό του αλλά και του άλλου μέσα από μια διαδικασία προσαρμογής και αλληλοσυμπλήρωσης. Κάθε μέλος συμμετέχει στη διαδικασία αυτή κουβαλώντας πεποιθήσεις, συνήθειες προσδοκίες, συνειδητές αλλά συχνά και ασυνείδητες, οι οποίες σχετίζονται με τις προσωπικές και οικογενειακές του εμπειρίες. Το αποτέλεσμα είναι ένα μοντέλο συνεργασίας, μοναδικό στο κάθε ζευγάρι αλλά και εξελισσόμενο, στο οποίο διαμορφώνονται και εξισορροπούνται τόσο οι μορφές συμμετοχής και μοιράσματος (ρόλων, υποχρεώσεων, συναισθημάτων, ευθυνών κ.α.) όσο και οι μορφές εξουσίας και λήψης αποφάσεων. Στην περίπτωση όμως που δεν επιτυγχάνονται τα παραπάνω, είναι πιθανόν το ζευγάρι να φτάσει στον χωρισμό.Το διαζύγιο αποτελεί τη νομική λύση ενός γάμου. Για να φτάσει κάποιος στο νομικό διαζύγιο, ήδη έχει προηγηθεί το συναισθηματικό, που η διεργασία του κρατά μήνες ή και χρόνια πριν από την τελική απόφαση.
Τα παράπονα που οι γυναίκες συνήθως αναφέρουν για τον σύντροφό τους, αφορούν κυρίως την έλλειψη επικοινωνίας, την ανώριμη συμπεριφορά τους, τη σύναψη εξωσυζυγικής σχέσης, τη διαχείριση των οικονομικών, των εθισμό σε ουσίες ή σε τυχερά παιχνίδια κ.λπ. Από την πλευρά τους οι άνδρες, προσάπτουν στη σύζυγό τους αδιαφορία για τους ίδιους, δυσκολίες στη σχέση της με συγγενείς του, υπερβολική προσήλωση στην εργασία της, εξωσυζυγική σχέση κ.λπ.
Το διαζύγιο ή ένας χωρισμός είναι ιδιαίτερα δύσκολες καταστάσεις. Η ζωή μετά το διαζύγιο είναι πολύ διαφορετική και για τους δυο συντρόφους. Χρειάζεται χρόνος, ωριμότητα και σωστή διαχείριση ώστε να είναι λιγότερο επώδυνη η συγκεκριμένη διαδικασία. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει παρέχοντας εξατομικευμένη βοήθεια ώστε να μπορεί κάποιος να ανταπεξέλθει σε μια τέτοια δύσκολη κατάσταση με τον δικό του ρυθμό και τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
